Üretim ve perakendede yapay zeka ajanları: ERP ve Nebim V3 entegrasyon senaryoları (MCP ile)

Ajan nedir, sohbet botundan farkı ne?

Teknik tanımıyla ajan; bir hedefi olan, araç çağırabilen, adımlar arasında karar veren ve sonucu ölçen bir yazılım bileşenidir. Zzeti'de uzman ajanlar alan bilgisini taşır, işçi ajanlar görevleri yürütür; yetenekler (skills), hedefler ve personalar davranışı tanımlar; iş akışı tasarımcısı koşullu mantığı kurar. Ajan kullanıcıyla konsoldan, WhatsApp'tan ya da sesle konuşabilir — ama asıl işi arka planda, veriyle yapar.

Dört adımlık döngü her sektörde aynıdır: tespit (sapmayı bul), teşhis (nedeni bul), aksiyon (öneriyi hazırla ve sahibine ata), ölçüm (sonucu izle). Bu döngünün ilk iki adımı okuma yetkisi, üçüncü adımı insan onayı, dördüncüsü ise gözlemlenebilirlik ister.

• Sohbet botu: soru → cevap. Ajan: hedef → araç çağrıları → aksiyon → ölçüm.
• Uzman ajan alan bilgisi taşır; işçi ajan görevi yürütür; iş akışı koşullu mantığı kurar.
• Döngü: tespit → teşhis → aksiyon → ölçüm.

MCP: ajanın ERP'ye bağlanma standardı

MCP (Model Context Protocol), bir modelin ya da ajanın dış sistemlerdeki araçları ve veri kaynaklarını standart bir sözleşmeyle çağırmasını sağlayan açık protokoldür. Her konektör, adlandırılmış fonksiyonlar ve şemalarla sunulur: “mağaza bazında stok getir”, “son 30 günün satışını özetle”, “transfer emri oluştur”. Ajan SQL yazmaz, veritabanına bağlanmaz; yalnızca izin verilen fonksiyonları, izin verilen kapsamda çağırır.

Nebim V3 için bu, satış, stok, CRM, sadakat ve üretim verisine doğal bir konektörle erişmek demektir; Logo, SAP ya da özel bir yazılım için aynı yaklaşım ek konektörlerle uygulanır — ajanlar ve senaryolar değişmez. Her çağrı role göre kapsamlanır, iziyle birlikte kaydedilir ve entegrasyon proxy'si hangi dış bağlantının var olacağına karar verir.

• Konektör = adlandırılmış fonksiyonlar + şema; ajan SQL yazmaz, veritabanına bağlanmaz.
• Nebim V3: doğal konektör (satış, stok, CRM, sadakat, üretim). Logo, SAP, özel sistemler: ek konektörler, aynı ajanlar.
• Kapsam: rol hiyerarşisi (Mağaza → Bölge → Merkez) her çağrıya uygulanır.
• Geliştirme: MCP Inspector ile test, Functions IDE ile yeni fonksiyon; yayın öncesi doğrulama.
• Kayıt: her çağrı izi, parametreleri ve sonucuyla denetim kaydında.

Perakende senaryosu: mağazada biten ürün, depoda duran stok

Klasik perakende sızıntısı: bir mağazada beden kırılan ürün satışı kaçırırken aynı ürün başka bir mağazada ya da depoda beklemektedir. Ajan her sabah Nebim V3 konektörüyle mağaza-beden bazında stok ve satış hızını okur, kırılmaları tespit eder, nedenini (sevkiyat gecikmesi, hayalet stok, yanlış tahsisat) teşhis eder ve bir transfer önerisi hazırlar.

Öneri Actions Inbox'ta ilgili bölge yöneticisine düşer; onaylanınca ajan transfer emrini ERP'ye yazar, mağaza yöneticisi WhatsApp'tan haberdar olur ve ajan sonraki günlerde satışı izleyerek etkiyi ölçer. Mağaza yöneticisi yalnızca kendi mağazasını, bölge yöneticisi bölgesini, merkez her şeyi görür — aynı ajan, farklı kapsam.

• Tespit: mağaza-beden kırılması ve satış hızı (Nebim V3 okuma).
• Teşhis: sevkiyat, hayalet stok veya tahsisat hatası — ajan gerekçesini gösterir.
• Aksiyon: transfer önerisi → Actions Inbox'ta onay → ERP'ye yazma.
• Ölçüm: transfer sonrası satış ve kırılma oranı; Board'da izlenir.
• Aynı kalıp: fiyat/indirim, sipariş planlama, müşteri teklifleri.

Üretim senaryosu: Excel ve WhatsApp ile yönetilen fabrika

Üretim KOBİ'lerinde tablo çoğunlukla aynıdır: ERP ya yoktur ya da yalnızca muhasebede kullanılır; iş emirleri Excel'de, sahadan gelen bilgi WhatsApp'tadır. Bu, ajanın işe yaramayacağı anlamına gelmez — veri kaynağının farklı olduğu anlamına gelir. Konektörler Excel dosyalarını, WhatsApp'tan gelen fotoğraf ve mesajları ve varsa muhasebe yazılımını yapılandırılmış veriye çevirir; RAG koleksiyonları teknik resimleri ve reçeteleri taşır.

İki senaryo öne çıkar. Teklif ajanı: müşteriden gelen çizim ve miktar bilgisiyle önceki benzer işleri, malzeme ve işçilik verisini birleştirip teklif taslağı hazırlar; satış yöneticisi onaylar. Bakım ajanı: pres, fırın ve kalıp için çalışma süresi ve arıza geçmişinden bakım hatırlatmaları üretir, WhatsApp'tan ustabaşına gönderir ve yapıldı bilgisini geri toplar. Veri fabrikanın içinde kalır; kurulum gerekirse kapalı devredir.

• Veri kaynağı: Excel, WhatsApp mesajları ve fotoğrafları, muhasebe yazılımı → konektörlerle yapılandırılmış veri.
• Teklif ajanı: çizim + miktar + geçmiş işler → teklif taslağı → onay.
• Bakım ajanı: çalışma süresi + arıza geçmişi → hatırlatma → WhatsApp → geri bildirim.
• Bilgi tabanı: teknik resimler, reçeteler ve kalite talimatları RAG koleksiyonunda.
• ERP sonradan gelirse ajanlar değişmez; yalnızca konektör eklenir.

Yazma yetkisi: ajan ERP'ye ne zaman yazar?

En sık yapılan hata, ajana ilk günden yazma yetkisi vermek ya da hiç vermemektir. Doğru sıra üç aşamadır: önce salt okunur (ajan tespit ve teşhis yapar, öneri üretir), sonra onaylı yazma (öneri Actions Inbox'ta onaylanır, ajan yazar), en sonda tanımlı sınırlar içinde otomatik yazma (ör. belirli bir tutarın altındaki transferler). Her aşamada hangi fonksiyonun hangi rolle çağrılabileceği konektörde tanımlıdır.

Yazma işlemleri için iki teknik kural vardır: her yazma tekrarlanabilir (idempotent) olmalı — aynı öneri iki kez işlenirse iki transfer oluşmamalı — ve her yazma iziyle birlikte kaydedilmeli: kim onayladı, hangi parametrelerle, ne zaman.

• Aşama 1 — salt okunur: tespit, teşhis, öneri.
• Aşama 2 — onaylı yazma: Actions Inbox'ta insan onayı, sonra ERP'ye yazma.
• Aşama 3 — sınırlı otomatik yazma: tanımlı eşiklerin altında, denetim kaydıyla.
• Kurallar: idempotent yazma, rol bazlı fonksiyon yetkisi, tam iz.

Pilotun ölçümü: önce/sonra

Entegrasyonun teknik olarak çalışması pilotun başarılı olduğu anlamına gelmez; ölçüt, ajanın kapattığı sızıntıdır. Pilot başlamadan önce tek bir senaryo seçilir ve ölçütü tanımlanır: kırılma oranı, teklif hazırlama süresi, plansız duruş sayısı gibi. Dört haftalık tipik bir pilot ilk haftada bağlantı ve veri kalitesini, ikinci haftada salt okunur tespitleri, üçüncü haftada onaylı aksiyonları, dördüncü haftada ölçümü kapsar.

Pilot sonunda elde olan şey bir demo değil, kurumun kendi verisinde ölçülmüş bir etki ve canlıya alınmış bir senaryodur. Kapsamı belirli bir projenin anlamı da budur: kapsam, çıktı ve ölçüt baştan yazılıdır; proje bittiğinde platform ve senaryo kurumun elindedir.

• Hafta 1: konektör bağlantısı, rol kapsamı, veri kalitesi kontrolü.
• Hafta 2: salt okunur tespit ve teşhis; ajan gerekçeleri incelenir.
• Hafta 3: Actions Inbox üzerinden onaylı aksiyonlar.
• Hafta 4: önce/sonra ölçümü; ikinci senaryo kararı.

Bir yapay zeka ajanını işe yarar kılan şey modelin büyüklüğü değil, ERP'ye yönetişimli erişimidir: MCP konektörleriyle okuma, Actions Inbox ile onaylı yazma, rol bazlı kapsam ve her çağrının izi. Nebim V3 kullanan bir zincirde de, Excel ve WhatsApp ile yönetilen bir fabrikada da kalıp aynıdır — tespit, teşhis, aksiyon, ölçüm — ve pilot, kurumun kendi verisinde ölçülmüş tek bir senaryoyla biter.

Aynı mimari, kapsamı belirli bir proje olarak kurulur

Zzeti Zeka gateway'i, RAG'ı, MCP konektörlerini, ajanları ve gözlemlenebilirliği hazır getirir; Skyloop bunu — on-premise, kapalı devre veya özel bulut — kapsamı ve ölçütü baştan tanımlı bir proje olarak altyapınıza kurar, saat bazlı danışmanlık olarak değil.